16 Yaşındaki Rajarshi Mandal’ın Malarya Modeli, Aynı Cibinlik Stoğuyla İki Kat Etki Öngördü

Massachusetts’te Lexington High School öğrencisi olan 16 yaşındaki Rajarshi Mandal, sıtmayla mücadelede kullanılan böcek ilacı emdirilmiş cibinliklerin nerelere dağıtılacağını matematiksel olarak iyileştiren projesiyle 50 bin dolarlık 2026 Davidson Fellows bursuna layık görüldü. Üstün zekâlılar ve yetenekliler için programlar yürüten Davidson Institute, Mandal’ın da aralarında bulunduğu altı genç araştırmacının çalışmalarını 21 Eylül 2026 tarihli resmî duyurusunda yeniden gündeme taşıdı.

Mandal’ın projesi, “Malarya Bulaşma Dinamiklerinin Optimize Edilmiş Böcek İlacı Emdirilmiş Cibinlik Dağıtımı İçin Adi Diferansiyel Denklemle Modellenmesi” başlığını taşıyor. Davidson Institute’un bursiyer profiline göre genç araştırmacı; cibinliklerin yalnız nüfusa göre paylaştırılmasının ötesine geçerek böceklerin ilaca direncini, bulaşmadaki mevsimsel dalgalanmaları, cibinliklerin zamanla yıpranmasını ve bölgelere ulaşım güçlüğünü hesaba katan bir simülasyon geliştirdi.

“İki kat” sonucu saha deneyi değil, model çıktısı

Mandal’ın kendi proje açıklamasına göre geliştirdiği dağıtım yöntemi, aynı sayıda cibinlikle mevcut nüfus temelli yaklaşıma kıyasla iki kat fazla enfeksiyonu önledi. Ancak bu bulgu gerçek bir ülkede yürütülmüş klinik veya saha deneyi sonucu değil; kurduğu matematiksel simülasyonun karşılaştırmalı çıktısı. Modelin uygulamada aynı büyüklükte etki üretip üretmeyeceği, gerçek dağıtım verileri ve saha çalışmalarıyla ayrıca sınanmak zorunda.

Çalışmanın amacı cibinlik sayısını artırmadan eldeki stoğun etkisini yükseltmek. Model, hangi bölgeye verilen her ek cibinliğin daha fazla vaka önleyebileceğini hesaplamaya çalışıyor. Mandal, başlangıçta kullandığı Deep Q Network yaklaşımında gecikmiş ödüller ve gürültü nedeniyle kararlı sonuç alamadığını; daha sonra olası dağıtımları doğrudan puanlayan farklı bir mimariye geçtiğini anlatıyor.

Direnç, mevsim ve yıpranma aynı hesapta

Sıtma bulaşması yalnız bölge nüfusuna bağlı değil. Sivrisineklerde böcek ilacı direnci, yağış ve sıcaklıkla bağlantılı mevsimsel artışlar, cibinliğin koruyuculuğunu zamanla kaybetmesi ve sevkiyat sorunları dağıtımın gerçek etkisini değiştirebiliyor. Mandal’ın adi diferansiyel denklemlere dayanan sistemi, bu etkenleri aynı çerçevede temsil ederek sabit bir stok için bölgesel dağıtım seçeneklerini karşılaştırıyor.

Genç araştırmacı, simülasyonda sıtma yayılımının gerçekçi olmayan biçimde sıfıra düşmesi üzerine modelin temel üreme sayısını yeniden türettiğini ve kalıcı bulaşmayı açıklayan koşulları incelediğini belirtiyor. Swiss Tropical and Public Health Institute’tan Dr. Clara Champagne’ın teknik yönlendirmesi ile Dünya Sağlık Örgütü Küresel Sıtma Programı’ndan Dr. Seth Irish’in sahadaki lojistik örnekleri, çalışmanın yalnız kuramsal optimizasyonla sınırlı kalmamasına yardımcı oldu.

Yetenek gelişiminde disiplinler arası bir örnek

Mandal, Davidson Institute’a ileri matematik ve bilgisayar bilimini lise müfredatının ötesinde çalıştığını; sağlık ve biyolojideki hesaplamalı problemlerle ilgilendiğini söyledi. Proje, yüksek potansiyelin yalnız hızlandırılmış derslerle değil, gerçek bir toplumsal soruna uzun süre odaklanma, alan uzmanlarından geri bildirim alma ve başarısız olan yöntemleri yeniden tasarlama fırsatıyla nasıl gelişebildiğini gösteriyor.

Davidson Fellows Scholarship, 18 yaş ve altındaki öğrencilerin topluma yarar sağlama potansiyeli taşıyan ileri düzey çalışmalarını 100 bin, 50 bin ve 25 bin dolarlık burslarla destekliyor. Mandal’ın ödülü, modelinin sahada kanıtlanmış bir politika olduğu anlamına gelmiyor; buna karşılık 16 yaşındaki bir öğrencinin epidemiyoloji, matematik ve yapay zekâyı bir araya getirerek doğrulanabilir ve sınanabilir bir çözüm üretmesini tanıyor.

Kaynaklar

• Davidson Institute — “Six 2026 Davidson Fellows Featured in Recent National Media”, 21 Eylül 2026.
• Davidson Institute — Rajarshi Mandal’ın resmî 2026 bursiyer ve proje profili.
• Davidson Institute — 2026 Fellows resmî alıcı listesi.

Görsel kredisi ve lisans: Rajarshi Mandal’ın öğrencisi olduğu Lexington High School’un ana binası. Fotoğraf: Djkauffman / Wikimedia Commons, 25 Haziran 2020. CC BY 4.0. Görsel 16:9 oranında kırpılmış ve WebP biçimine dönüştürülmüştür.